-सबि भट्टराई,
रूपन्देही–३ को उपनिर्वाचन महत्वपूर्ण राजनीतिक मोडमा पुगेको छ, जहाँ नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बीच प्रतिस्पर्धा तीव्र बन्ने सम्भावना देखिएको छ । आगामी कात्तिक १७ मा निर्धारित निर्वाचन मितिमा सबै दलहरू आ–आफ्नो रणनीतिमा केन्द्रित भइरहेका छन्, जसले आगामी संघीय चुनावमा समेत प्रभाव पार्ने देखिन्छ ।
पहिलो कुरा, नेपाली कांग्रेस अहिले आन्तरिक रणनीति तय गर्ने चरणमा छ । कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवासहित वरिष्ठ नेताहरूको बैठकले एमाले र रास्वपालाई मुख्य चुनौतीको रुपमा विश्लेषण गरेको छ । गत निर्वाचनमा कांग्रेसले २० हजारभन्दा बढी समानुपातिक मत ल्याएकोले पनि यो क्षेत्र कांग्रेसको मजबूत आधार मानिन्छ । तर, उम्मेदवार को भन्ने अझै टुंगो छैन । पूर्वगृहमन्त्री बालकृष्ण खाणले कमब्याक गर्ने संकेत देखिए पनि, उनमाथि भुटानी शरणार्थी प्रकरणमा मुद्दा विचाराधीन रहेकोले पार्टी नेतृत्वले उचित समयमा नै निर्णय गर्ने तयारी गरेको छ । खाणले पनि उम्मेदवार बन्ने इच्छा देखाएका छैनन् । यही कारणले कांग्रेसलाई रणनीतिक रूपमा कमजोर बनाउने खतरा देखिन्छ ।
एमालेले आफ्नो उम्मेदवार चयनमा अगाडि बढिरहेको छ । प्रमुख पोलिटब्युरो सदस्य खिमलाल भट्टराईले प्रधानमन्त्री ओलीसँग भेट गरी टिकट सुनिश्चित गरिसकेको संकेत दिएका छन् । स्थानीय रूपमा भट्टराईको निर्वाचन क्षेत्र यो नभए तापनि पार्टीभित्र केही नेताहरूले विरोध गरिरहेका छन् । अन्य सम्भावित उम्मेदवारमा शशि पौडेल, भरत पोखरेल र हितराज पन्थी लगायतका नेता सक्रिय छन् । एमाले आन्तरिक एकतामा जोड दिँदै निर्णय ढिलो गर्ने रणनीति अपनाइरहेको छ, जसले निर्वाचन क्षेत्रमा सकारात्मक सन्देश पठाउन नसकेको महशुस गराइरहेको छ ।
रास्वपाले आफ्नो उम्मेदवार छनोट प्रक्रिया औपचारिक रूपमा अघि बढाएको छ । अनलाइन आवेदन प्रक्रिया खुलेको छ, जस अन्तर्गत प्रदेश उपाध्यक्ष शालिकराम घिमिरे, मधु अर्याल, प्रकाश ज्ञवाली, डा. योगेन्द्र अग्रहरी लगायतले इच्छाशक्ति व्यक्त गरेका छन् । रास्वपाले पार्टीको नियम अनुसार प्राइमरी इलेक्शन मार्फत उम्मेदवार टुंग्याउने घोषणा गरेको छ, जसले आन्तरिक पारदर्शिता र जनसहभागिताको सन्देश दिन्छ । रास्वपाको रणनीति भावी निर्वाचन अभियानको प्रारम्भिक अभ्यासका रूपमा पनि लिइन सक्छ । मधेश केन्द्रित सात दलहरू मिलेर बनेको ‘संघीय लोकतान्त्रिक मोर्चा’ ले साझा उम्मेदवार प्रस्तुत गर्ने योजना अघि बढाएका छन् । यस अन्तर्गत नागरिक उन्मुक्ति पार्टी (नाउपा) ले एमाले र कांग्रेसका मतदाता समूहलाई आकृष्ट गर्न सक्षम साझा उम्मेदवार उठाउने तयारी गरेको छ ।
उनीहरूले विगतको मत परिणाम र क्षेत्रीय सन्दर्भलाई ध्यानमा राखेर साझा निर्णय गर्ने अवस्थाको चर्चा पनि छ । हरेक पक्षको रणनीतिक विश्लेषण गर्दा, मतदाताहरूमा निराशा र परिवर्तनको चाहना देखिएको छ । एउटा हालै प्रकाशित रिपोर्टमा, मतदाताहरू ‘पुराना दलबाट केही हुने छैन’ भन्ने सोचमा पुगेका बताएका छन्, जसले मत विभाजन र नयाँ नेतृत्वप्रति आकर्षण खोजिरहेको देखाउँछ । वास्तवमा, बालेन समूहका लागि स्वतन्त्र उम्मेदवार सन्तोष गिरीले किसान, बुद्धिजीवी र सर्वसाधारणसँग घरदैलो भेटघाटमार्फत जनभावना बुझ्ने काम गरिरहेका छन्, जसले नयाँ विकल्पको सम्भावना जगाएको छ ।
मत परिणाम विश्लेषण गर्दा यसअघिको चुनावमा कांग्रेस (२०,२७८) पहिलो, एमाले (१६,९८६) दोस्रो र रास्वपा (१४,१५४) तेस्रो थिए । राप्रपाले पनि ९ हजार मत प्राप्त गरेको क्षेत्र रहेकोले विरासत कायम गर्ने प्रयास गर्नेछ । यद्यपि रास्वपासहित मधेसी गठबन्धनसँग साझा उम्मेदवार खडा गर्नुपर्ने अवस्थाले परम्परागत दललाई सावधान गरिरहेको छ ।
यो उपनिर्वाचन केवल एक क्षेत्रको चुनाव मात्रै होइन, आगामी ठूला चुनावको पूर्वसर्भेक्षण पनि हो । जसरी दलहरूले अहिले उम्मेदवारको छनोट गरेका छन् वा गर्ने क्रममा छन्, त्यसले मतदाता धारणा, गठबन्धन सम्भावना र नेतृत्व गतिलाई प्रभाव पार्नेछ । कांग्रेसले खाणलाई छान्ने या समयमै निर्णय नगर्ने रणनीति अपनाउनाले उनको कानुनी÷नैतिक विवादले चुनावी जोखिम बढेको छ । एमालेले निर्णय लिन ढिलाइ गर्दा नेतृत्व कमजोर देखिने छ । रास्वपाले पारदर्शी प्रक्रियाबाट उम्मेदवार चयन गर्नुले नयाँ राजनीतिक संस्कृति प्रस्तुत गरेको छ ।
रुपन्देही–३ को उपनिर्वाचनमा तीन मुख्य पक्षबीचको प्रतिस्पर्धा निर्णायक बनिरहेको छ । कांग्रेसले नेताबीचको आपसी समन्वय गरेर योग्य उम्मेदवार चयन गर्न सके, एमालेले आन्तरिक संरचनालाई थप सुदृढ बनाएको खण्डमा निर्धारित चुनावी मापदण्ड पूरा गर्न सक्छ र रास्वपाले नयाँ अनुहार र प्रक्रिया प्रस्तुत गर्न सफल भए, राजनीतिक परिदृश्यमा उल्लेख्य प्रभाव रहला । तर पुराना नेताहरू, गठबन्धन र स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको प्रभाव बाक्लिँदै गएको अवस्थामा कुन दलले अघि बढ्छ र जनताका आशा पूरा गर्छ भन्ने प्रश्न अझै खुल्लै छ ।
