महाअभियोगको निशानामा दुई कार्की

आदरणीय दाजुभाइ दिदीबहिनीहरु,
देश संक्रमणकालीन अवस्थाबाट गुज्रिरहादा मैले सुशासनको प्रत्याभूति दिलाउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने निकाय अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको प्रमुख आयुक्तको जिम्मेवारी प्राप्त गरेको यहााहरु सबैमा अवगत नै छ । अख्तियार प्रमुखका रुपमा मैले आफ्नो भूमिका निर्वाह गरिरहादा जे जस्ता अड्चन र अप्ठ्याराहरुको सामना गर्नुपर्‍यो र परिरहेको छ, त्यस सम्बन्धमा केही कुराहरु स्पष्ट गर्नु मैले उचित र आवश्यक ठानेको छु ।
गृष्मयाममा शीतलता प्रदान गरेबापत वृक्षले फेदैदेखि ढालिनु पर्ने, आध्यारोमा प्रज्ज्वलित भएर प्रकाश छरेबापत दियोले फुट्नुपर्ने, फूलको स्याहारसम्भार र संरक्षण गरेबापत मालीले कुटाई खानुपर्ने जस्तो अवस्था पैदा भए कस्तो होला ? भ्रष्टाचार नियन्त्रणका निम्ति गठित अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको प्रमुख आयुक्त म लोकमानसिंह कार्की यतिबेला यस्तै प्रश्नको जवाफ बन्नु परेको छ ।
मैले राष्ट्रसेवकको रुपमा देश र जनताको सेवामा समर्पित भई कार्य गरिरहादा पनि विगतदेखि नै विभिन्न अवरोध र चुनौतीको सामना गर्नु नपरेको होइन । तथापी विभिन्न अवरोधका बावजुद म आफ्नो कर्तव्यप्रति सदा अविचलित रही जिम्मेवारी निर्वाह गर्न प्रतिबद्ध रहो, रहनेछु । पछिल्लो समयमा ममाथि नियोजित ढंगले लगाइएका लाञ्छना, आरोप र दोषारोपणका श्रृंखलाहरु मलाई हतोत्साहित गर्ने कुत्सित प्रयासका उपज हुन् भन्ने मलाई लागेको छ ।
लोकतन्त्र कसैका प्रति पूर्वाग्रही रहादैन र यो व्यवस्थामा योग्यता र क्षमताको उच्च मूल्यांकन हुन्छ भन्ने विश्वास मलाई त्यस बेला भयो जब सबै राष्ट्रिय राजनीतिक दलहरुको सिफारिस र सर्वोच्च अदालतका तत्कालीन सम्माननीय प्रधानन्यायाधिश आफैले नेतृत्व गर्नुभएको सरकारको निर्णयमा सम्माननीय राष्ट्रपतिज्यूबाट प्रमुख आयुक्त पदमा मलाई नियुक्त गरियो । राजनीतिक दलहरु भ्रष्टाचारमुक्त शासन प्रशासन चाहन्छन् र पारदर्शिता तथा सुशासन कायम गरेर लोकतन्त्रप्रति जनताको विश्वास एवम् भरोसा जगाउन खोज्छन भन्ने मैले ठानेको हुा । जनताको प्रतिनिधित्व गर्ने राजनीतिक दल र न्यायिक सर्वोच्चताका प्रतिबिम्ब बनेको सर्वोच्च अदालतका प्रधानन्यायाधिश नेतृत्वको सरकारले म माथी गरेको विश्वासलाई मैले सुखद् चुनौतीका रुपमा लिएको हुा । जुन दिन मेरो नियुक्ति भयो, त्यसै दिन मैले यो देशबाट अनियमितता र भ्रष्टाचार उन्मूलन गरी म माथि भरोसा राख्ने जनता, सरकार तथा राजनीतिक दलहरुको सपना पूरा गर्ने अठोट गरेको थिएा । अख्तियार प्रमुखको कार्यभार सम्हालेयता यसको भूमिकालाई सक्रिय, सशक्त, निष्पक्ष र पारदर्शी तुल्याउने दिशामा म केन्द्रित रहो । भ्रष्टाचारको जालो यत्रतत्र सर्वत्र थियो र छ, देशमा यस्तो क्षेत्र देखिएन जहाा स्वच्छता र भ्रष्टाचारको शून्यता होस् । तलदेखि माथिसम्म फोहोर देखिएपछि कहीा न कहीाबाट हामीले कुचो लगाउनैपथ्र्याे । तलदेखि माथिसम्म सफाइका निम्ति निडरतापूर्वक अभियान चलाइयो । हामीले यसरी सक्रियता दर्शाउादा जनता प्रसन्न भएकै हुन् र भ्रष्टाचारीहरु थर्कमान र निरुत्साहित पनि अवश्य बनेका हुन् । भ्रष्टाचारविरुद्धको काम कारबाहीलाई सघन र सशक्त बनाउन खोज्दा खास दलका नेता र कतिपय माननीय सांसदज्यूहरु के कति कारणले मेराविरुद्ध महाअभियोगको वाण हान्न अग्रसर हुनु भएको हो, यो मैले बुझ्न सकेको छैन ।
कुनै समय अख्तियारद्वारा निश्चित समूह वा क्षेत्रमाथि मात्र आाखा लगाउने गरिएको भन्ने जनगुनासो समेतलाई दृष्टिगत गरी हामीले अनुसन्धान, छानबिन र कारबाहीको दायरालाई फराकिलो बनाएका हौं । यसरी अनुसन्धान र कारबाहीको दायरा विस्तार गरिएसागै मेराविरुद्धको गतिविधिमा तीव्रता आउनु र महाअभियोग लगाउनेसम्मको प्रपञ्च रचिनुलाई संयोग मात्र मान्न मैले सकिरहेको छैन ।
देशभन्दा ठूलो कुनै वाद विचार र जनताभन्दा महान् अर्को कुनै शक्ति हुन सक्दैन भन्ने विचार दर्शनबाट अभिप्रेरित मैले राष्ट्रिय दायित्वका विभिन्न जिम्मेवारी निर्वाह गर्ने क्रममा कानून र संविधानलाई पछ्याउन कहिल्यै चुकिना र भविष्यमा पनि संविधान र कानून निर्देशित पथबाट विचलित नहुने प्रतिबद्धता एवम् आत्मविश्वास आफूभित्र छ । मैले अहिलेसम्म आफ्नोकर्तव्य र निष्ठामा कुनै प्रकारले कसैसाग सम्झौता गरिना, अब पनि गर्ने छैन ।
राज्यको बजेट बराबरको समानान्तर बजेट अपारदर्शी र मनोमानी ढङ्गबाट परिचालन गर्ने एनजीओ आईएनजीओहरु, सर्वसाधारणलाई ठूल्ठूला सपना देखाई भ्रममा पारेर अर्बौं रुपैयाा बचत गर्ने सहकारी संस्थाहरु, सरकारी, अर्धसरकारी निकायहरुमा आफ्नो बाहुल्य र दबाब सिर्जना गरी आफूअनुकूल निर्णय गराउन बाध्य पार्ने ट्रेड युनियनका नाममा सक्रिय कतिपय व्यक्तिहरु, राज्यलाई ठगी गरी विलासी जीवन बिताउने व्यक्तिहरु, सिण्डीकेट र कार्टेलिङ्ग गर्ने व्यवसायी र सस्तो लोकप्रियताका निम्ति पत्रकारिताको आधारभूत मूल्यमान्यताविपरीत जस्तोसुकै सामग्री समाचारका रुपमा प्रकाशित गरी राष्ट्रलाई नै दिग्भ्रमित गर्न खोज्ने केही सञ्चारगृहहरु, सञ्चार व्यवसायीको आवरणमा रही विभिन्न भ्रष्टाचारजन्य क्रियाकलापमा संलग्न केही सञ्चारगृहका मालिकहरु, जनताबाट ठूलो भ्याटबापतकोधनराशी उठाई राज्यमा दाखिला नगर्ने राष्ट्रिय स्तरका भनिने व्यापारीहरु, सांसद बनाउनका लागि विभिन्न व्यक्तिहरुबाट करोडौं रुपैयाा उठाई सांसद नियुक्त गर्ने गराउने व्यक्तिहरु, राष्ट्रिय स्वार्थभन्दा एनजीओ र आईएनजीओबाट ठूलो धनराशी लिई तिनीहरुकै स्वार्थका लागि अनेकौं गैरकानुनी माग राखी रहस्यमयी तवरबाटभोक हड्ताल, अनशन गर्ने व्यक्तिहरु, मन्त्रालयलाई प्राप्त अधिकारलाई समेत प्रयोग नगरी मन्त्रिपरिषद्मा लगेर गराइने नीतिगत बाहेकको अन्य निर्णयमा संलग्न मन्त्रीहरु र अकूत सम्पत्तिसम्बन्धी सम्पूर्ण छानबिन प्रक्रिया गरी मुद्दा दायर हुनै लागेका राष्ट्रिय स्तरका केही नेताहरुले क्यानाडाबाट म फर्केकै दिन अप्रत्याशित र छापामार शैलीबाट रातको ९ बजे षड्यन्त्रपूर्वक ल्याइएको मेराविरुद्धका महाअभियोग प्रस्तावको बारेमा कस्तो दृष्टिकोण बनाउने हो सोको जिम्मेवारी मैले समस्त नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरुमा सुम्पिएको छु । निर्दोष हुादाहुादै ममाथि अहिले गैरकानुनी प्रक्रियाबाट राज्यका अति उच्च अङ्गमा पदासीन केही व्यक्तिहरुले पूर्वाग्रह राखी गरेको प्रहारको मूल्यांकन गर्ने जिम्मेवारी पनि मैले इतिहासलाई नै छोडिदिएको छु, इतिहासको कुनै न कुनै कालखण्डमा ममाथि भएको यो गैरकानुनी आक्रमणको मूल्यांकन अवश्य हुनेछ भन्ने विश्वास गरेको छु ।
साठीको दशकसम्म नेपालकै जस्तो हालतमा रहेको दक्षिण कोरियाले आजको सम्पन्नता हासिल गर्नुका पछाडि अनेक कारण हुन सक्छन्, तर समुन्नतिको प्रमुख कारणका रुपमा लगानीमैत्री वातावरण र भ्रष्टाचार नियन्त्रणमुखी व्यवहारलाई लिन सकिन्छ । पदको दुरुपयोग गरी आफ्नो एक साथीलाई विशेष लाभ पुर्‍याएर भ्रष्टाचार गरेको आरोपमा दक्षिण कोरियाको राष्ट्रपतिविरुद्ध महाअभियोग प्रस्ताव पारित हुनुले पनि उक्त मुलुक सुशासन र पारदर्शिताप्रति सम्वेदनशील छ भन्ने दर्शाउाछ । आश्चर्यजनक र दु:खद संयोग नै मान्नु पर्छ, दक्षिण कोरियामा भ्रष्टाचार गर्ने राष्ट्रपतिविरुद्ध महाअभियोग लाग्दा नेपालमा चाहिा भ्रष्टाचारविरुद्ध निडरतापूर्वक कदम चाल्ने मैले आफ्नैविरुद्ध महाअभियोगको सामना गर्नु परिरहेको छ ।
हालसम्मका नियोजित चालहरुको सूक्ष्म अध्ययन गर्दा अख्तियार प्रमुखबाट जसरी भए पनि मलाई विस्थापित गरिछाड्ने नियत सतहमा प्रकट भएको मैले ठानेको छु । म लोकमानसिंह कार्की कुनै जिम्मेवारीमा रहनु या नरहनु मुख्य र महत्वपूर्ण कुरा होइन, तर मेरो प्रश्न छ– विधिको शासन सुदृढ तुल्याउने, जनतामा सुशासनको प्रत्याभूति दिलाउादै स्वच्छ र जनमुखी प्रशासन बनाउने, जनताको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउादै समृद्ध राष्ट्र निर्माण गर्ने भनी राजनीतिक तहमा भएका प्रतिबद्धता पूरा गर्न अख्तियार प्रमुखको रुपमा हामीले लिएको अठोटमा खोट कहाानेर भयो ? गैरसरकारी संस्थाका नाममा जालसाजीपूर्ण तरिकाले अर्बौं रुपैयाा भित्र्याउने र सोही नगदको बलमा जनताबीचको एकता भााड्ने र राज्यलाई चुनौती दिनेहरुलाई अनुसन्धान र कारबाहीको दायरामा ल्याउनु मेरो त्रुटि कसरी भयो ? स्वदेशमा आर्जित धन गैरकानुनी रुपले विदेशी बैंकमा जम्मा गर्ने र राज्यको प्रचलित कानुनविपरीत विदेशमा लगानी गर्नेहरुलाई कानुनबमोजिम कारबाही प्रक्रिया सुरु गरेर मैले के गल्ती गरें ? लोकतन्त्रप्रति जनतामा आस्था र भरोसा जगाउन प्रयत्न गर्नु मेरो गल्ती हो या उपल्लो तहबाट हुने भ्रष्टाचारलाई समेत नियन्त्रण गर्न अख्तियारलाई सक्रिय बनाउनु नै मेरो गल्ती हो ?
कुनै पनि अनुसन्धानात्मक तथा न्यायिक कारबाही प्रक्रियामा अभियोग लगाउने व्यक्ति वा निकाय स्वयं न्यायाधीश हुन सक्दैन । तर, मेराविरुद्ध महाअभियोग प्रस्ताव गर्ने कतिपय राजनीतिक नेता अनुसन्धानको दायरामा रहेका, मेराविरुद्ध सार्वजनिक रुपमा निरन्तर अभिव्यक्ति दिने केही राजनीतिक नेताहरुसमेत महाअभियोग सिफारिश समितिमा भएका र निजहरुले प्रक्रिया सुरु हुनुपूर्व नै विभिन्न सार्वजनिक मञ्चहरुमा मलाई महाअभियोग लगाई छाड्ने उद्घोष गरेकोले उहााहरुले दिने न्याय कस्तो हुन सक्ला भन्ने प्रश्न उठेको छ । महाअभियोग सिफारिश समितिका ५ जना माननीय सदस्यहरु नै १ सय ५७ जना प्रस्तावकहरुमध्ये हुनुबाट समितिले निष्पक्ष न्याय सम्पादन गर्ने विषय शंकास्पद बन्न पुगेको छ ।
राज्यका जिम्मेवार पदाधिकारीबाट मैले देशको कार्यकारी प्रमुख बन्न खोजेको या बनेको भन्नेसम्मका आरोप पनि व्यहोर्नुपर्‍यो, परिरहेको छ । भ्रष्टाचार नियन्त्रण गरी सुशासनको अनुभूति जनतालाई दिलाउन कानुनबमोजिम मलाई दिइएको बाहेक मैले कहिले कुन अधिकार प्रयोग गरें या गर्न खोजें त्यसको प्रमाण प्रस्तुत होस् भन्ने म चाहन्छु । मैले मन्त्रीहरुको नियुक्तिमा हस्तक्षेप गरें कि ? न्यायाधीश, सचिव, अध्यक्ष, महाप्रबन्धक, सञ्चालक या सरकारले नियुक्त गर्नुपर्ने पदहरुमा मैले आफ्ना कसैलाई चयन गर्न भनो कि आफौले नियुक्त गर्न थालो ? कि मैले समानान्तर प्रशासनिक संरचना खडा गरो ? सरकारले गर्ने कुनचाहिा काममा मैले बाधा पुर्‍याएा वा हस्तक्षेप गरो भन्ने कुराको तथ्य विवरण प्रस्तुत नगरी ममाथि जुन प्रकारको आरोप लगाइयो र मेराविरुद्ध जसरी प्रचारबाजी गरिएको छ, यसले पनि म माथिको पूर्वाग्रह जाहेर गरेको छ ।
अहिले मलाई जुन महाअभियोगको चक्रव्यूहमा अल्झाइएको छ, ईश्वरको अनुकम्पाले म यो चक्रव्यूहबाट मुक्त हुनेछु भन्ने विश्वास छ । पुन: आफ्नो पदीय दायित्व निर्वाह गर्ने अवस्थामा भ्रष्टाचार निर्मूल पार्नका लागि मैले जुन अठोटका साथ राष्ट्रको सेवा गर्ने प्रतीज्ञा गरेको छु, त्यो सबै पूरा गरेर देखाउनेछु । कथंकदाचित् आसुरी इच्छाबमोजिम असत्यको विजय भई मैले उपरोक्त बमोजिमको कार्य गर्न असमर्थ भएको अवस्थामा म सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरुसमक्ष करबद्ध भई भ्रष्ट प्रवृत्तिको उजागर गर्न भ्रष्टाचारविरुद्धको अभियानलाई निरन्तरता दिने प्रणसमेत गर्दछु ।
निरंकुशतन्त्र कसैको पेवा हुनसक्ला, तर लोकतन्त्र कसैको पेवा हुनसक्दैन । जनता नै लोकतन्त्रको आधार हुन्, पहरेदार हुन् । लोकतन्त्रमा जनइच्छा नै सर्वोपरि हुन्छ र जनताको इच्छा मुलुकबाट भ्रष्टाचार र अनियमितता अन्त्य होस्, भ्रष्टाचारमा संलग्न सानाठूला सबै ओहोदाका व्यक्तिमाथि कानुनी कारबाही होस् भन्नेछ । मैले अख्तियार प्रमुखका रुपमा गरेको काम पनि संविधान र कानुनको सीमाभित्र रही जनताकै इच्छालाई सर्वोपरि मानेर गरेको हुा । राज्य सञ्चालन र त्यसका प्रक्रियाहरुको बारेमा अनुभव प्राप्त भए पनि देशमा अनियमितता र भ्रष्टाचार कसले, कसरी र कतिसम्म गर्दा रहेछन् भन्ने तथ्यज्ञान चाहिं मैले पनि अख्तियार प्रमुख भएपछि नै प्राप्त गरेको हुा । हामीले राज्य संयन्त्रका सबै निकायमाथि निगरानी बढाउादा अनेकौं रोचक तर दु:खद तथ्यहरु देखापरेका छन् । यसक्रममा कैयौं व्यक्तिमाथि अख्तियारले निगरानी बढाएको, कैयौंलाई अनुसन्धानको दायरामा ल्याएको र कतिपयमाथि आवश्यक कानूनी कारबाही सुरु भएको म जानकारी गराउाछु ।
म यतिबेला धेरै तथ्यपूर्ण रहस्यका पोकाहरु खोल्न चाहन्ना, तर जनताले चाहेको, देशले मागेको उपयुक्त समयमा सम्पूर्ण तथ्य विवरण जनसमक्ष प्रस्तुत गर्न म हिचकिचाउने छैन । कानुन पालना गराउने दायित्व बोकेकाहरुले आफ्नो कर्तव्य निर्वाह गरेबापत दण्डित हुनुपर्ने र भ्रष्टाचार नियन्त्रण गरी सुशासन प्रवद्र्धन गर्ने दायित्व बोकेका व्यक्तिले भ्रष्टाचार नियन्त्रणका निम्ति कदम चालेकै कारण अपमानित र अपहेलित हुनुपर्‍यो भने त्यसबेला कैयौं सीमाहरु भत्कन सक्छन् । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको प्रमुखका रुपमा भ्रष्टाचार नियन्त्रणका निम्ति गरिएका प्रयासलाई अवरोध पुर्‍याइन्छ भने सचेत नेपाली नागरिकका रुपमा भ्रष्टाचारविरुद्धको अभियान चलाउनु मेरो स्वाभाविक कर्म हुनेछ । त्यसबेला कतिको शरीरमा वस्त्र बााकी रहला समयले नै बताउने छ ।
लोकमान सिंह कार्की
प्रमुख आयुक्त
अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, टंगाल, काठमाडौं ।