-सबि भट्टराई
माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष तथा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले हालै विराटनगरमा आयोजित एक कार्यक्रममा आन्दोलन, निरंकुशता र अपराधबारे महत्वपूर्ण विचार व्यक्त गरेका छन् । ‘हाम्रो मत दैनिक’को २२ औं वार्षिकोत्सव समारोहमा सम्बोधन गर्दै उनले निरंकुशता कायम गर्ने उद्देश्यले गरिने कुनै पनि क्रियाकलापलाई आन्दोलन नभई अपराधको रूपमा लिनुपर्ने बिचार राखे । यो अभिव्यक्तिले नेपालको वर्तमान राजनीतिक परिदृश्य र १७ हजार नेपाली नागरिकको हत्याको जगमा उभिएको माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष प्रचण्डको वैचारिक दृष्टिकोणबारे बहस चलाउनै पर्ने भएको छ । उन्को भनाईले महत्वपूर्ण सन्देश बोकेको छ ।
विराटनगर, नेपालको औद्योगिक र राजनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण सहर हो, जहाँ प्रचण्डले यो सम्बोधन गरे, माओवादी केन्द्रको बलियो आधार क्षेत्र पनि हो । उनको यो अभिव्यक्ति आएको अहिलेको समयमा नेपालमा राजनीतिक अस्थिरता, भ्रष्टाचार र सुशासनको मुद्दा चर्चामा छन् । प्रचण्ड, जो तीन पटक नेपालको प्रधानमन्त्री भइसकेका छन्, हाल विपक्षी नेताको भूमिकामा पनि छन् । उनको यो सम्बोधनले वर्तमान सरकारप्रति उनको आलोचनात्मक दृष्टिकोण र माओवादी केन्द्रको भावी रणनीतिलाई झल्काउँछ ।
प्रचण्डको राजनीतिक यात्रा १० वर्षे जनयुद्धको नेतृत्वबाट सुरु भएको हो, जसले नेपालमा गणतन्त्र स्थापना गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्यो, यसमा कुनै बिबाद छैन, तर गणतंत्रले जनताको भावनालाई संबोधन गर्न सकेको छैन । यो अवस्थामा उनको यो अभिव्यक्तिले उनको क्रान्तिकारी अतीत र वर्तमानको जिम्मेवार नेताको छविलाई जोड्न प्रयासलाई संकेत गर्छ । उनले आन्दोलनलाई लोकतान्त्रिक र जनमुखी हुनुपर्नेमा जोड दिँदै निरंकुशताको विरोध गरे, जुन नेपालको इतिहासमा राजतन्त्र र अधिनायकवादी शासनविरुद्ध उनको संघर्षसँग पनि जोडिन्छ । तर उनी नपाली जनताका लागि राजनीति गरिरहेका छन् वा बिदेशी शक्ति र देशका बिचौलिया संभ्रान्त वर्गका लागि भन्ने प्रश्न उन्का सामु तेर्सिएको छ ।
प्रचण्डले भने, ‘निरंकुशता कायम गर्ने उद्देश्यले गरिने कुनै पनि क्रियाकलापलाई आन्दोलन नभई अपराधको रूपमा लिनुपर्छ ।’ यो भनाइले आन्दोलनको वैधता र नैतिक आधारमाथि प्रश्न उठाउँछ । आन्दोलन, जुन सामान्यतया जनताको अधिकार र स्वतन्त्रताका लागि हुन्छ, यदि त्यसले स्वेच्छाचारी शासन वा दमनलाई प्रोत्साहन गर्छ भने त्यो अपराध हो भन्ने उनको तर्क बुझ्न सकिन्छ ।उन्को यो विचारले नेपालको वर्तमान सरकारमाथि पनि अप्रत्यक्ष रूपमा कटाक्ष गर्छ, जसलाई उनले भ्रष्टाचार र सुशासनविरोधी भएको आरोप लगाएका छन् ।
प्रचण्डको यो अभिव्यक्ति माओवादी आन्दोलनको ऐतिहासिक सन्दर्भमा पनि बुझ्न सकिन्छ । सन् १९९६–२००६ को जनयुद्धले राजतन्त्रको अन्त्य ग¥यो, तर त्यसमा भएका हिंसा र मानवअधिकार उल्लंघनका कारण माओवादीको आलोचना पनि भएको छ । प्रचण्डले आफ्नो सम्बोधनमा अपराध र आन्दोलनबीचको रेखा कोर्न खोजेका छन्, जसले माओवादीको विगतका गल्तीबाट पाठ सिकेर अघि बढ्ने सन्देश दिन्छ । उनको यो भनाइले माओवादी केन्द्रलाई अब हिंसात्मक बाटो नभई लोकतान्त्रिक र सुशासनको पक्षमा उभिने पार्टीको रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास देखिन्छ ।
नेपालको वर्तमान राजनीतिक परिदृश्यमा प्रचण्डको यो अभिव्यक्तिको विशेष महत्व छ । उनले वर्तमान सरकारलाई ‘भ्रष्टाचारी जोगाउने र निरंकुशता लाद्ने’ भनेर आलोचना गरेका छन् । यो भनाइले नेकपा एमाले र नेपाली कांग्रेसको गठबन्धन सरकारमाथि निशाना साँध्छ, जसलाई उनले “रातको ११ बजेपछि बिचौलिया र दलालहरूको घरमा बनेको सरकार” भनेर व्यंग्य गरे । यो अभिव्यक्तिले माओवादी केन्द्रको २०८४ को निर्वाचनमा बलियो जनमत प्राप्त गर्ने रणनीतिलाई पनि संकेत गर्छ ।
प्रचण्डले सुशासन, सामाजिक न्याय र समृद्धिको एजेण्डालाई जोड दिए, जुन उनको तेस्रो कार्यकाल (२०२२–२०२४) मा सुरु भएको भ्रष्टाचारविरुद्धको अभियानसँग जोडिन्छ । उनले आफ्नो सरकारले भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा कदम चालेको दाबी गरे, जसका कारण उनको सरकार ढलेको पनि उल्लेख गरे । यो कथनले उनलाई जनतामाझ भ्रष्टाचारविरोधी नेताको छवि बनाउन मद्दत गर्छ, जुन आगामी निर्वाचनमा माओवादीको प्रमुख नारा बन्न सक्छ ।
प्रचण्डको सम्बोधनले माओवादी केन्द्रको भावी दिशालाई पनि प्रस्ट पार्छ । उनले पार्टीले विगतमा गरेका गल्ती स्वीकार गर्दै अब जनताको काखमा फर्कने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । “हिजो क्रान्तिको बेलामा जंगलमा होइन, जनताको काखमा थियौं,” भन्दै उनले पार्टीको विचलनलाई स्वीकार गरे र अब जनतासँग जोडिने अभियान चलाउने बताएका छन् । यो रणनीतिले माओवादी केन्द्रलाई २०६४ को निर्वाचनमा प्राप्त जनमतलाई पुनः प्राप्त गर्ने लक्ष्य राख्छ ।
माओवादी केन्द्रलाई वर्ग र समुदायमा आधारित, एकता र समृद्धिको लागि पार्टीको रुपमा प्रतिबद्धता जनाउँदै उनले भने, ‘हामीले पार्टी एकता कायम राख्न सकेनौं, हामी आफ्नो वर्ग र समुदायबाट केही टाढा हुन पुग्यौं ।’ यो भनाइले पार्टीको विगतको विचलन र अब जनतासँग जोडिने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्छ । प्रचण्डको विराटनगर सम्बोधनले आन्दोलन, निरंकुशता र अपराधबारे उनको स्पष्ट दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्छ । उनले निरंकुशता लाद्ने कुनै पनि कार्यलाई अपराधको रूपमा परिभाषित गर्दै आन्दोलनको वैधतालाई लोकतान्त्रिक र जनमुखी हुनुपर्नेमा जोड दिए । यो अभिव्यक्तिले वर्तमान सरकारप्रति उनको आलोचनात्मक दृष्टिकोण र माओवादी केन्द्रको सुशासन र जनमुखी एजेण्डालाई अगाडि बढाउने रणनीतिलाई झल्काउँछ । उनको यो सम्बोधनले माओवादीको विगतका गल्तीबाट सिकेर जनतासँग जोडिने र २०८४ को निर्वाचनमा बलियो जनमत प्राप्त गर्ने लक्ष्यलाई संकेत गर्छ । प्रचण्डको यो विचारले नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा महत्वपूर्ण बहस सिर्जना गरेको छ, विशेषगरी सुशासन र भ्रष्टाचारविरुद्धको अभियानलाई लिएर । तर गणतंत्रका १७/१८ वर्षमा पनि जनता किन राजसंस्थातिर आकर्षित भैरहेका छन् भन्ने प्रश्नको जवाफ खोज्ने कि राजसंस्था पुनर्स्थापना गर्न चाहनुलाई नै अपराधकर्मको संज्ञा दिने ? प्रचण्ड लगायत सबै राजनीतिक दलका नेताहरुमाथि तेर्सिएको गम्भिर प्रश्न हो यो !
