काठमाडाैं । ललितपुरको चाकुपटस्थित युनिभर्सल इन्जिनियरिङ एण्ड साइन्स कलेजमा “मिथिला/तिरहुतको मध्ययुगीन शहरीकरण र वास्तुकला सम्पदा” विषयक शहरी डबली सत्र आयोजना गरिएको थियो। यो कार्यक्रम एकीकृत शहरी विकास केन्द्र (CIUD) र हेल्भेटास नेपालले संयुक्त रूपमा कार्यक्रमकाे आयोजना गरेको छ ।
सत्रको सुरुवात CIUD का कार्यक्रम निर्देशक श्री सुदर्शन राजभण्डारीले स्वागत मन्तव्यबाट गर्नुभयो, जसले अर्बन डबली प्लेटफर्मको परिचय दिनुभयो । नेपालका विविध शहरी र सांस्कृतिक सम्पदाको बारेमा छलफल गर्नुको महत्त्वमाथि प्रकाश पार्नुभयो। उहाँले कम ज्ञात ऐतिहासिक कथाहरूलाई व्यापक शैक्षिक र सार्वजनिक छलफलमा ल्याउनुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिनुभयो।
मुख्य प्रस्तुति श्री पवन कुमार मल्लिकले प्रस्तुत गर्नुभएको थियो, जसले मिथिला/तिरहुत क्षेत्रको मध्ययुगीन शहरीकरण, सुदृढ बस्ती र वास्तुकला सम्पदाको बारेमा अन्तर्दृष्टि साझा गर्नुभयो। पुरातात्विक, ऐतिहासिक र सांस्कृतिक प्रमाणहरूको आधारमा, उहाँले यस क्षेत्रको समृद्ध इतिहास र व्यापार, संस्कृति र वास्तुकला विकासको महत्त्वपूर्ण केन्द्रको रूपमा यसको भूमिकाको बारेमा छलफल गर्नुभयो।
प्रस्तुतिको एक महत्त्वपूर्ण भाग सिम्रौनगढमा केन्द्रित थियो, जुन यस क्षेत्रको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मध्ययुगीन शहरी केन्द्रहरू मध्ये एक हो। श्री मल्लिकले किल्ला, पोखरी, मन्दिर र बस्ती अवशेषहरूसँग सम्बन्धित पुरातात्विक खोजहरूलाई प्रकाश पारे, जसले क्षेत्रको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्व प्रदर्शन गर्यो। उहाँले कर्नाटक शासकहरूको प्रभाव र मिथिला, जनकपुर र छिमेकी क्षेत्रहरू बीचको व्यापक सम्बन्धको बारेमा पनि छलफल गर्नुभयो।
प्रस्तुतीकरणले जोड दियो कि यसको समृद्ध सम्पदाको बावजुद, मिथिला/तिरहुत क्षेत्रका धेरै महत्त्वपूर्ण स्थलहरू अनुसन्धानको अभावमा छन् र अपर्याप्त रूपमा अभिलेखीकरण गरिएको छ। सत्रभरि मधेशको सम्पदाको बृहत् अनुसन्धान, अभिलेखीकरण, संरक्षण र मान्यताको आवश्यकतालाई जोड दिइएको थियो।
प्रस्तुतीकरण पछि त्रिभुवन विश्वविद्यालयका प्रा. डा. मदनकुमार रिमाल, वरिष्ठ पुरातत्वविद् श्री प्रकाश दर्नाल र पुरातत्व विभागका श्री राजेश परियारसँग छलफल गरिएको थियो। प्यानलले पुरातात्विक अनुसन्धान, अभिलेखीकरण र सम्पदा संरक्षणको महत्त्वमा प्रतिबिम्बित गर्दै ऐतिहासिक स्थलहरूको संरक्षणमा सामना गर्नुपर्ने चुनौतीहरूको बारेमा पनि छलफल गरेको थियो।
खुला तल्ला छलफलको क्रममा सहभागीहरूले पुरातात्विक उत्खनन, मध्ययुगीन बस्तीहरूको दस्तावेजीकरण र मिथिलाको अद्वितीय वास्तुकला विशेषताहरूको बारेमा प्रश्नहरू उठाए। छलफलले ऐतिहासिक ज्ञानको संरक्षण र साझेदारी गर्न संग्रहालयहरू र व्याख्या केन्द्रहरूको आवश्यकता, साथै सम्पदा संरक्षणमा जनचेतना र समुदायको संलग्नता बढाउने महत्त्वलाई पनि प्रकाश पारेको थियो।
सत्र मिथिला/तिरहुतको वास्तुकला र सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण र प्रवर्द्धनको महत्त्वको साझा बुझाइका साथ समाप्त भयो। सहभागीहरूले निरन्तर अनुसन्धान, बलियो संरक्षण प्रयासहरू, र नेपालको सांस्कृतिक परिदृश्यमा मधेशको ऐतिहासिक योगदानको बढी मान्यताको आवश्यकतामा जोड दिए।
शहरी दाबली शहरी विकास, सम्पदा, योजना र सम्बन्धित मुद्दाहरूमा संवादलाई प्रोत्साहन गर्न CIUD र हेल्भेटास नेपालद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना गरिएको मासिक अन्तरक्रिया प्लेटफर्म हो।
